هر چه بیشتر بدانیم

مشخصات يك موسسه دولتي:

موسسه دولتي بايستي حتماً همه مشخصات ذيل را داشته باشد وگرنه موسسه دولتي نيست:

1-       * تشكيلات و سازمان مشخصي داشته باشد.

          * به موجب قانون تشكيل شده باشد.

          * زير نظر يكي از قوا باشد.

4-      * عنوان وزارتخانه نداشته باشد.

شركت دولتي : به واحد سازماني مشخصي گفته مي‌شود كه با اجازه قانون تشكيل شده و بيش از پنجاه درصد از سرمايه آن متعلق به دولت باشد.

 تفاوت سازمانهاي انتفاعي و بازرگاني با سازمانهاي غير انتفاعي دولتي:

       انگيزه :

 هدف اصلي تشكيل سازمانهاي بازرگاني عموماً سود است اما سازمانهاي دولتي بنا به ضرورتهاي اجتماعي و قانوني تاسيس مي‌شوند و سود نمي‌تواند انگيزه اي براي تشكيل آنان باشد.

-     مالكيت:

 مالكيت سازمانهاي دولتي اصولا عمومي است و سهامداران آن همه مردم كشور مي‌باشند و مالكيت فردي يا بصورت سهام قابل خريد و  فروش در سازمانهاي دولتي وجود ندارد.

      منابع مالي :

 در موسسات دولتي عموما از طريق ماليات تامين مي‌شود. در موسسات بازرگاني از طريق سهامداران خصوصي تامين مي‌شود.

4-   در سازمانهاي دولتي هزينه‌ها با درآمدها مربوط نيستند.

5-   هدف از وصول ماليات بيشتر توسط دولت تمركز ثروت نيست بلكه هدف توزيع عادلانه ثروت و تقويت بنيه مالي براي خدمات بيشتر به جامعه است.

موارد افتراق :

1-   صورتهاي مالي آنها با هم متفاوت است چون انگيزه تاسيس سازمانهاي بازرگاني تحصيل سود است و لذا صورت سودو زيان يكي از صورتهاي مالي اساسي موسسات بازرگاني است، در حاليكه در حسابداري موسسات دولتي به صورت دريافت و پرداخت يا صورت درآمد و هزينه اكتفا مي‌شود. همچنين در حسابداري بازرگاني، ترازنامه وضعيت دارائيها و بدهيها و حقوق صاحبان سهام را در يك تاريخ معين نشان مي‌دهد، در حاليكه در حسابداري دولتي دارائيهاي ثابت به محض خريد به حساب هزينه منظور مي‌شوند و انعكاس آنها در ترازنامه ميسر نيست لذا اين ترازنامه نمي‌تواند وضعيت مالي موسسه را در يك تاريخ معين نشان مي‌دهد.

2-  لزوم رعايت كنترل بودجه‌اي : در حسابداري دولتي نگهداري حساب درآمد و هزينه عمدتاً به منظور كنترل بودجه مصوب صورت مي‌گيرد، لذا اهميت كنترل بودجه در سازمانهاي دولتي كمتر از اهميت اندازه‌گيري سود ويژه در حسابداري بازرگاني نيست. كنترل بودجه در موسسات بازرگاني به اندازه حسابداري موسسات دولتي قابل ملاحظه نمي‌باشد.

3-  لزوم نگهداري حسابهاي مستقل : در حسابداري دولتي هر منبع مالي يك حساب مستقل محسوب و از نقطه نظر حسابداري مانند يك موسسه مستقل با آن برخورد مي‌شود. لزوم نگهداري حسابهاي مستقل موجب مي‌شود كه سيستم حسابداري مورد استفاده متناسب با اين ضرورت تغيير نمايد. بنابراين حسابداري حسابهاي مستقل در دولت با حسابداري بازرگاني تفاوت‌هايي دارد.

4-   تفاوت در نحوه ثبت دارائيهاي ثابت: در حسابداري دولتي دارائيهاي ثابت به محض خريد به حساب هزينه منظور مي‌شوند در حاليكه در حسابداري بازرگاني دارائيها در موقع خريد به بهاي تمام شده به حساب دارايي منظور مي‌گردند و سپس به تدريج و براساس عمر مفيد به حساب هزينه منعكس مي‌شوند.

5-  تفاوت در مبناي حسابداري: در حسابداري دولتي مبناي نقدي يا نقدي تعديل شده و يا نيمه تعهدي مورد استفاده قرار مي‌گيرد ليكن در حسابداري بازرگاني به لحاظ رعايت اصل وضعيت هزينه‌هاي يك دوره از درآمدهاي همان دوره فقط از مبناي تعهدي كامل استفاده مي‌شود. در سيستم نقدي دريافت و پرداخت وجه مبناي ثبت درآمد يا هزينه است، در حاليكه در سيستم تعهدي كامل تحصيل درآمد يا تحقق هزينه مبناي ثبت درآمد يا هزينه در دفاتر مي‌باشد و زمان دريافت و پرداخت وجه آنها مورد توجه قرار نمي‌گيرد.

كاربرد حسابداري دولتي:

1-     اطلاعات مفيد و قابل اعتمادي را براي تعيين و پيش‌بيني ورود، خروج و مانده منابع مالي دولت تهيه و در دسترس مسئولين دستگاههاي دولتي يا مسئولين ارشد مالي دولت قرار مي دهد.

2-    اطلاعات مالي معتبري براي تعيين و پيش بيني وضعيت مالي دولت و واحدهاي تابعه آن تهيه و در اختيار تصميم‌گيرندگان قرار مي‌دهد.

3-   اطلاعات لازم و مفيدي را براي برنامه‌ريزي، بودجه بندي، جمع‌آوري و پس از قابل استفاده نمودن آن در اختيار مسئولين رده‌هاي مختلف مديريت دولتي قرار مي‌دهند تا آثار تحصيل و مصرف منابع مالي را در تحقق اهداف عملياتي دولت بررسي و مورد ارزيابي قرار دهند.

4-    سيستم حسابداري دولتي ابزار قابل ملاحظه‌اي براي ارزيابي كارائي مديران اجرايي به حساب مي‌آيد. سيستم حسابداري دولتي از سيستم بودجه‌بندي پيروي مي‌نمايد و اطلاعات مالي را با اطلاعات مالي قابل پيش بيني شده در بودجه مقايسه و به افشاي انحرافات مطلوب و يا نامطلوب بودجه مي‌پردازد.

به عنوان مثال در سيستم بودجه بندي عملياتي كه يك سيستم بودجه‌بندي پيشرفته است، بهاي تمام شده يك فعاليت يا پروژه با قيمتهاي استاندارد پيش بيني و در بودجه سالانه منظور مي‌شود. سيستم حسابداري دولتي به پيروي از سيستم بودجه‌بندي عملياتي، اطلاعات مالي واقعي مربوط به بهاي تمام شده  فعاليت يا پروژه را جمع‌آوري نموده و پس از طي مراحلي با بهاي تمام شده استاندارد مقايسه و انحرافات مطلوب يا نامطلوب را نشان مي‌دهد. لازم به توضيح است كه انحرافات مطلوب در مورد بهاي تمام شده طرح يا پروژه و يا فعاليت به پائين بودن بهاي تمام شده واقعي در مقايسه با بهاي تمام شده پيش‌بيني شده مي‌گويند، به شرط آنكه در كيفيت طرح، پروژه يا فعاليت تغييري حاصل نشود. در اين صورت مي‌توان كاهش بهاي تمام شده واقعي را به شرط ثابت بودن قيمت كالاها و خدمات مورد نياز، نتيجه مديريت صحيح بر اجراي پروژه ها، طرحها و فعاليتها دانست.

5-    يكي ديگر از موارد استفاده حسابداري دولتي، ايجاد ارتباط صحيح بين واحدهاي اجرائي دولت مي‌باشد. از طريق سيستم حسابداري دولتي اطلاعات مالي مورد نياز واحدهاي اجرايي دولت تامين مي‌گردد و اين اطلاعات بر حسب نياز بين واحدهاي اجرايي دولت مبادله مي‌شود.

استفاده كنندگان حسابداري دولتي:

الف: استفاده كنندگان داخل سازمان مانند:‌

       * مسئولين برنامه ريزي :

 * مسئولين برنامه‌ريزي هر سازمان دولتي براي هر چه بهتر تنظيم كردن بودجه سالانه سازمان از اطلاعات مالي واقعي يا عملكرد بودجه استفاده مي‌نمايند. لذا امور مالي سازمان دولتي اطلاعات واقعي در مورد اجراي بودجه سالانه را در اختيار مسئولين برنامه‌ريز قرار مي‌دهد.

2-     * وزير يا رئيس موسسه:

اطلاعات مالي وزارتخانه يا موسسه بصورت خلاصه در اختيار وزير يا رئيس موسسه قرار مي‌گيرد تا به نحوي از جريان امور مالي سازمان تحت مسئوليت خود مطلع شوند و به ترتيبي بر فعاليتهاي مالي و كارائي مديران اجرايي نظارت نمايند.

3-     * مديران سطوح مياني:

اين مديران متناسب با نياز از اطلاعات حسابداري و مالي براي برنامه‌ريزي واحد تحت سرپرستي خود استفاده مي‌كنند .

4-      * بازرسان و حسابرسان داخلي:

بازرسان و حسابرسان داخلي سازمان دولتي براي ارزيابي تاثير كنترلهاي مالي و گزارش آن به مقامات مجاز وزارتخانه يا موسسه دولتي به طريقي از خدمات حسابداري استفاده مي‌كنند.

ب: استفاده‌كنندگان خارج از سازمان يا وزارتخانه :

1-       * هيات دولت:

هيات دولت بمنظور نظارت و كنترل سازمانهاي دولتي از اطلاعات مالي و حسابداري استفاده مي‌كند.

2-     * مجلس نمايندگان :

نظارت پارلماني در ايران از طريق گزارش تفريغ بودجه كه توسط ديوان محاسبات كشور تهيه مي شود صورت مي‌گيرد. گزارش تفريغ بودجه براساس صورتحساب عملكرد سالانه بودجه‌كل كشور تنظيم مي‌شود و صورتحساب  عملكرد سالانه بودجه از تلفيق اطلاعات مالي استخراج شده از صورتحسابهاي سالانه دستگاه دولتي حاصل مي‌گردد. بنابراين نمايندگان مجلس هر كشور از سيستم حسابداري دولتي براي نظارت بر اجراي بودجه سالانه دولت و در نهايت كنترل برنامه‌هاي مصوب دولت استفاده مي‌نمايند.

3-     * حسابرسان مستقل

طبق اصل 55  قانون اساسي ديوان محاسبات كشور مسئول رسيدگي به حسابهاي وزارتخانه‌ها و موسسات و شركتهاي دولتي است. و نتيجه اين حسابرسي‌ها در گزارش تفريغ بودجه منعكس و به اطلاع نمايندگان مجلس مي‌رسد. بنابراين حسابرسان ديوان محاسبات كشور به عنوان حسابرس مستقل نيز از حسابداري دولتي در جهت پيشبرد اهداف خود كه همان حراست از بيت المال است استفاده مي‌نمايند.

4-      * مردم:

عموم مردم نيز از طريق دسترسي به گزارش تفريغ بودجه كه حاصل حسابرسي‌هاي انجام شده ديوان محاسبات كشور، از چگونگي اجراي بودجه سالانه دولت مطلع مي‌شوند پس عموم مردم نيز از اطلاعات مالي و حسابداري استفاده مي‌كنند.

منابع:

نشریات سازمان حسابرسی

قانون برنامه و بودجه

قانون محاسبات عمومی کشور

مطالب منتشره در سایتهای تخصصی